معرفی آفت:

شته روسی گندم  با نام علمی Diuraphis noxia Mordvilko یکی از آفات مهم و خسارت‌زای مزارع گندم و جو به شمار می‌رود. مناسب‌ترین شرایط برای تولیدمثلی و افزایش جمعیت این حشره، مرحله رویشی گیاهچه و نیز مرحله خوشه‌دهی گیاه است؛ دوره‌هایی که گیاه بیشترین حساسیت را به حمله آفت دارد

شکل‌شناسی

افراد بی‌بال شته روسی گندم دارای بدنی به طول ۱٫۴ تا ۲٫۳ میلی‌متر هستند. رنگ عمومی بدن آن‌ها زرد مایل به سبز یا خاکستری مایل به سبز است. سطح بدن این شته‌ها اغلب پوشیده از ذرات مومی است که ظاهری پودری و آردآلود ایجاد می‌کند. افراد بالدار معمولاً اندکی کوچک‌تر بوده است

زیست‌شناسی

شته روسی گندم زمستان را به‌صورت سنین مختلف پورگی و نیز ماده‌های بکرزای زنده‌زا بر روی میزبان‌های مختلف، به‌ویژه علف‌های هرز گندمیان، سپری می‌کند. با آغاز فصل رشد و فراهم شدن شرایط محیطی مناسب، جمعیت آفت فعال شده و روند تکثیر آن شدت می‌گیرد.

افزایش دما و کاهش رطوبت نسبی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر افزایش تراکم جمعیت این شته هستند و شرایط گرم و خشک موجب طغیان سریع آن می‌شود.

در اواخر فروردین، افراد بالدار از میزبان‌های غیرزراعی (علف‌های هرز و گیاهان خودرو) به مزارع گندم و جو مهاجرت کرده و جمعیت اولیه آفت را در مزرعه شکل می‌دهند. در اواخر فصل زراعی نیز با کاهش کیفیت غذایی گیاه میزبان و افزایش تراکم جمعیت، دوباره افراد بالدار تولید شده و به سمت میزبان‌های غیرزراعی بازمی‌گردند.

خسارت

شته روسی گندم علاوه بر تغذیه از شیره گیاهی، با تزریق مواد سمی در محل‌های تغذیه، نوارهای طولی سفید و گاهی ارغوانی بر روی برگ‌های گیاه میزبان ایجاد می‌کند. در مراحل ابتدایی آلودگی، لبه برگ‌ها به سمت داخل و در امتداد طولی لوله می‌شوند. در برخی موارد نیز فاصله میان گره‌ها کاهش یافته و ساقه حالتی بدشکل پیدا می‌کند.

گیاهانی که به شدت آلوده می‌شوند معمولاً رشد طبیعی خود را از دست داده و برگ‌ها به طور کامل لوله و پیچیده باقی می‌مانند. در ارقام حساس، ارتفاع بوته، وزن اندام‌های هوایی، تعداد سنبلچه‌ها و در نهایت عملکرد دانه به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد. همچنین تغذیه این شته از گندم می‌تواند مقدار پروتئین دانه و کیفیت آرد نانوایی را نیز کاهش دهد.

افزون بر خسارت مستقیم، شته روسی گندم نقش مهمی در انتقال بیماری‌های ویروسی دارد و می‌تواند ناقل ویروس‌هایی از جمله لکه نواری زرد گندم، ویروس زرد و کوتولگی جو و ویروس موزاییک جو باشد، که این عوامل بیماری‌زا خسارت غیرمستقیم ولی بسیار شدیدی به محصول وارد می‌کنند.

روش‌های کنترل

۱. کنترل زراعی

• استفاده از ارقام مقاوم یکی از مؤثرترین و پایدارترین روش‌های مدیریت شته روسی گندم است. کاشت ارقام مقاوم یا نسبتاً متحمل، می‌تواند از طغیان جمعیت آفت و خسارت شدید جلوگیری کرده و نیاز به استفاده از سموم را کاهش دهد.
• مدیریت بقایای گیاهی، کنترل علف‌های هرز میزبان و رعایت زمان مناسب کاشت نیز از دیگر راهکارهای زراعی مؤثر محسوب می‌شود.

۲. کنترل بیولوژیک

شته روسی گندم دارای دشمنان طبیعی متعدد است که نقش مهمی در کاهش جمعیت آن دارند. در میان آن‌ها، کفشدوزک‌ها از مهم‌ترین شکارگران این آفت محسوب می‌شوند. گونه Hippodamia variegata یکی از کفشدوزک‌های رایج و مؤثر در کنترل جمعیت شته روسی بوده و به دلیل قدرت شکارگری بالا و تطبیق‌پذیری مناسب، در مزارع گندم تراکم قابل‌توجهی دارد. سایر شکارگران مانند سن‌های شکارگر، بالتوری‌ها و نیز برخی گونه‌های پارازیتوئید نیز در کنترل طبیعی آفت نقش دارند.

۳. کنترل شیمیایی

در شرایطی که تراکم جمعیت شته روسی گندم از آستانه اقتصادی خسارت فراتر رود، استفاده از حشره‌کش‌های انتخابی و مؤثر توصیه می‌شود. مهم است که سموم با حداقل اثر بر دشمنان طبیعی انتخاب شوند و در زمان مناسب مورد استفاده قرار گیرند. از مهم‌ترین ترکیبات مؤثر بر شته روسی گندم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اکسی‌دیمتون‌متیل (Metasystox)
  حشره‌کشی سیستمیک با اثر تماسی و گوارشی که برای کنترل شته‌ها در مراحل اولیه توسعه جمعیت مؤثر است.

• پیریمیکارب (Pirimor)
  یکی از حشره‌کش‌های اختصاصی شته‌کش با کمترین اثر منفی بر دشمنان طبیعی؛ به‌ویژه برای مدیریت تلفیقی آفت (IPM) توصیه می‌شود.

• دیمیتوات
  حشره‌کشی سیستمیک و تماسی با اثر نسبتاً سریع؛ کاربرد آن در مراحل طغیان جمعیت شته می‌تواند مؤثر باشد.

• فسفیت پتاسیم
  اگرچه ماهیت اصلی آن قارچ‌کش و محرک مقاومت گیاه است، اما در برخی مطالعات به‌صورت کمکی در کاهش جمعیت برخی آفات مکنده از جمله شته‌ها نیز گزارش شده و می‌تواند در چارچوب مدیریت تلفیقی مورد توجه قرار گیرد